Posts

Showing posts with the label भ्‍वादिगण:

भ्‍वादिगण:

भ्‍वादिगण: -    दशक्रियागणा:  सन्ति ।  तेषु  भ्‍वादिगण: प्रथम:  गण: अस्ति ।  अस्‍य  नाम भ्‍वादिगण इति अभवत् भू धातो: गणस्‍य प्रथमधातुत्‍वात्  ।   दशगणेषु धातूनाम् आहत्‍य संख्या 1970मिति अस्ति  । यासु  1035 तु केवलं भ्‍वादिगणे  सन्ति ।      भ्‍वादिगणीय धातुषु धातु-प्रत्‍ययो: मध्‍ये शप् (अ) विकरणं लगति (कर्तरि शप्)।  मूलप्रत्‍ययै: (ति त: अन्ति) सह् शप् (अ) इति मिलित्‍वा 'अति, अत:, अन्ति' इति भवन्ति ।      धातो: अन्तिमं स्‍वरं 'इ ई, उ उू, ऋ ऋृ, तथा च उपधाया: (अन्तिमवर्णस्‍य पूर्वतनम्) इकार, उकार, ऋकारस्‍य च गुणादेश: (ए, ओ, अर्) भवति ।  अन्तिमस्‍य गुणस्‍य एकारस्‍य 'अय्' इति  ओकारस्‍य च 'अव्' इति भवति ।  यथा - भू + अ + ति = भवति, नि + अ + ति = नयति हृ + अ + ति = हरति आदि    लट्, लोट्, लड्., विधिलिड्. चादे: संक्षिप्‍तरूपाणि अधोविधि चलन्ति । परस्‍मैपदम्   लट् लकार: एकवचनम् द्विवचनम् बहुवचनम् प्रथमपुरुष: अति अत: अन्ति मध्‍यमपुरुष: अ...

भू (होना) धातु: - परस्‍मैपदी

अत्र धातो: रूपाणि अकारादिक्रमे एव दास्‍यन्‍ते ।  किन्‍तु भ्‍वादिगणस्‍य प्रथमा धातु: अस्ति भू धातुरिति यस्‍या: नाम्‍ना एव अस्‍य गणस्‍य नाम भ्‍वादिगण: इति अस्ति ।  अतएव अस्‍या: धातो: रूपाणि पूर्वमेव प्रकाश्‍यते अत्र ।  अग्रे अकारादिक्रमे एव संचालयिष्‍यते । लट् लकार: एकवचनम् द्विवचनम् बहुवचनम् प्रथमपुरुष: भवति भवत: भवन्ति मध्‍यमपुरुष: भवसि भवथ: भवथ उत्‍तमपुरुष: भवामि भवाव: भवाम: लृट् लकार: एकवचनम् द्विवचनम् बहुवचनम् प्रथमपुरुष: भविष्‍यति भविष्‍यत: भविष्‍यन्ति मध्‍यमपुरुष: भविष्‍यसि भविष्‍यथ: भविष्‍यथ उत्‍तमपुरुष: भविष्‍यामि भविष्‍याव: भविष्‍याम: लड्. लकार: एकवचनम् द्विवचनम् बहुवचनम् प्रथमपुरुष: अभवत् अभवताम् अभवन् मध्‍यमपुरुष: अभव: अभवतम् अभवत उत्‍तमपुरुष: अभवम् अभवाव अभवाम लोट् लकार: एकवचनम् द्विवचनम् बहुवचनम् प्रथमपुरुष: भवतु भवताम् भवन्‍तु मध्‍यमपुरुष: भव भवतम् भवत उत्‍तमपुरुष: भवानि भवाव भवाम विधिलिड्. लकार: एकवचनम् द्विवचनम् बहुवचनम् प्रथमपुरुष: भवेत् भवेताम् भवेयु: मध्‍यमपुरुष: भवे: भवेतम् भवेत उत्‍तमपुरुष: भवेयम् भवेव भवेम आशीर्लिड्. लकार: एकवचनम् द्विवचनम् बहुवचनम् प...